ดูแลสุขภาพจิตกับ Hanky House วันนี้เราจะมาคุยกันเรื่องของ Humility ความถ่อมตน ซึ่งในวัฒนธรรมไทย เราถูกสอนเรื่องนี้กันมานาน แต่ทราบไหมว่า ความถ่อมตนหรือ Humility ไม่ได้ช่วยให้เราเข้าสังคมได้ดีเท่านั้น แต่ยังไม่ได้ทำให้เราโดดเด่นน้อยลงในแง่ของความสำเร็จและชีวิตอีกด้วย

ในหนังสือ The Psychology of Money มีเรื่องหนึ่งที่ไม่ได้พูดเรื่อง “เงิน” อย่างเดียว แต่กำลังพูดถึง “วิธีคิดของคน” Buffett ซึ่งเป็นหนึ่งในบุคคลที่ประสบความสำเร็จด้านการลงทุนอย่างมาก และถูกกล่าวถึงในหนังสือดังกล่าวว่าเป็นคนที่ยอมรับว่าตัวเองพลาด และคาดการณ์ไม่ถึงในเรื่องศักยภาพของเว็บไซต์ต่างประเทศอย่าง Amazon ซึ่งตัวเขาไม่ได้พยายามแก้ตัวให้ดูดีแต่กล้าที่จะยอมรับว่าเขาไม่รู้พอในเรื่องนั้น ๆ อย่างตรงไปตรงมา

Humility (ความถ่อมตน / การไม่ยึดตัวเองเป็นศูนย์กลาง)

Humility หรือความถ่อมตน ไม่ยึดตนเองเป็นศูนย์กลาง ในที่นี้ไม่ใช่การก้มหน้าก้มตาหลบหลีกการทำเรื่องที่สำคัญกับชีวิตของเรา ไม่ได้หมายถึงความไม่กล้า หรือคิดว่าตัวเองไม่เก่ง ไม่คิดว่าตัวเองไร้ความสามารถ แต่คือ “ไม่วางตัวเองไว้ตรงกลางของทุกอย่าง” มั่นใจในสิ่งที่เราทำได้ กล้าหาญมากพอที่จะยอมรับว่าสิ่งใดเรายังไม่รู้ และเปิดพื้นที่ที่จะเรียนรู้สิ่งนั้น

คนที่มี Humility จะไม่ได้คิดว่า “ฉันเก่งที่สุด” หรือ “ฉันแย่ที่สุด” แต่จะคิดว่า “ฉันเป็นแค่คนหนึ่ง ที่ยังเรียนรู้ได้อีก”

ในเชิงจิตวิทยา ความถ่อมตน หรือ Humility ไม่ใช่เรื่องของการขาดความมั่นใจ แต่เกี่ยวข้องกับการไม่หมกมุ่นอยู่กับตัวเอง และความถ่อมตนถูกอธิบายว่าเป็น “การไม่ให้ความสำคัญกับตัวเองมากเกินไป” (lack of self-importance) ซึ่งไม่ได้หมายถึงการลดคุณค่าของตัวเอง แต่เป็นการวางตัวเองให้อยู่ในตำแหน่งที่สอดคล้องกับความเป็นจริง แนวคิดนี้ทำให้บุคคลสามารถมองเห็นทั้งจุดแข็งและข้อจำกัดของตนเองได้อย่างแม่นยำ (accurate self-view) เปิดรับการเรียนรู้และการเติบโต (openness to learning) และให้ความสำคัญกับความต้องการของผู้อื่น ไม่ใช่เพียงแค่ของตนเอง (other-orientation)

เมื่อบุคคลไม่ได้ให้ตัวเองเป็นศูนย์กลาง ความรู้สึกถูกคุกคามจากคำวิจารณ์จะลดลง เพราะอัตตา (ego) ไม่ได้อยู่ในสภาวะที่ต้องได้รับการปกป้องตลอดเวลา คนที่มีความถ่อมตนจึงสามารถยอมรับข้อผิดพลาด หัวเราะกับตัวเอง ขอโทษเมื่อทำผิด และขอความช่วยเหลือในจุดที่ตนเองยังขาดได้ พวกเขาตระหนักว่าตนเองมีความต้องการและคุณค่า แต่ในขณะเดียวกันก็เข้าใจว่าตนเองไม่ได้เป็นศูนย์กลางของทุกสิ่ง ความเข้าใจนี้ทำให้พวกเขาสามารถใส่ใจผู้อื่น และให้คุณค่ากับความต้องการของผู้อื่นได้อย่างแท้จริง

ในทางตรงกันข้าม ลักษณะของ Narcissism (การยึดตัวเองเป็นศูนย์กลาง) จะเกี่ยวข้องกับการหมกมุ่นอยู่กับภาพลักษณ์และความต้องการของตนเอง เมื่อเผชิญกับคำวิจารณ์ บุคคลลักษณะนี้มักตอบสนองด้วยความโกรธหรือการปกป้องตัวเองอย่างรุนแรง ซึ่งนำไปสู่การสูญเสียโอกาสในการเรียนรู้และพัฒนา ในขณะที่บุคคลที่มี Humility แม้จะรู้สึกเจ็บจากคำวิจารณ์ แต่สามารถยอมรับและใช้มันเป็นข้อมูลในการพัฒนาตนเองได้

งานวิจัยด้านภาวะผู้นำยังชี้ให้เห็นว่าผู้นำที่มีความถ่อมตนมีแนวโน้มที่จะสร้างผลลัพธ์ที่ดีกว่าในองค์กร ทั้งในด้านประสิทธิภาพการทำงานของทีมและความไว้วางใจจากผู้อื่น ผู้นำลักษณะนี้มักยอมรับความผิดพลาด ให้ความสำคัญกับผู้อื่น และไม่ดึงความสนใจมาที่ตนเองมากเกินไป ซึ่งส่งผลให้เกิดสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้และการพัฒนา

อีกประเด็นสำคัญที่เกี่ยวข้องกับ Humility คือการยอมรับบทบาทของ “โชค” (luck) ในความสำเร็จของชีวิต ความสำเร็จมักเป็นผลลัพธ์ของหลายปัจจัยร่วมกัน ทั้งความสามารถของตนเอง การสนับสนุนจากผู้อื่น และสถานการณ์หรือโอกาสที่เกิดขึ้นโดยไม่สามารถควบคุมได้ การมองข้ามบทบาทของโชคและเชื่อว่าทุกอย่างเกิดจากความสามารถของตนเองเพียงอย่างเดียว อาจนำไปสู่การตัดสินใจที่เสี่ยงเกินไป ในทางกลับกัน การยอมรับบทบาทของโชคช่วยให้บุคคลมีมุมมองที่สมดุลมากขึ้น เข้าใจว่าโอกาสและจังหวะ ความบังเอิญเกิดขึ้นได้ และความสำเร็จเองก็อาศัยสิ่งเหล่านั้นเช่นกัน และลดแนวโน้มในการประเมินความสามารถของตนเองสูงเกินจริง

ในแง่ของการปฏิบัติ การพัฒนาความถ่อมตนไม่ได้เกิดจากการวิเคราะห์ตนเองอย่างต่อเนื่อง แต่เกิดจากการกระทำที่เป็นรูปธรรม เช่น การขอความช่วยเหลือเมื่อจำเป็น การยอมรับว่าตนเองไม่รู้ในบางเรื่อง การเปิดรับความคิดเห็นจากผู้อื่น การพิจารณาบทบาทของผู้อื่นและปัจจัยภายนอกในความสำเร็จของตนเอง รวมถึงการให้ความสนใจและให้คุณค่ากับผู้อื่นมากขึ้น พฤติกรรมเหล่านี้ช่วยลดการหมกมุ่นกับตนเอง และสร้างพื้นฐานของความถ่อมตนในระยะยาว

Humility และ Gratitude (ความรู้สึกขอบคุณ) นั้นยังส่งเสริมกันและกันด้วย ความถ่อมตนช่วยให้บุคคลมองเห็นว่าความสำเร็จของตนเองไม่ได้เกิดจากตนเองเพียงลำพัง ซึ่งนำไปสู่ความรู้สึกขอบคุณ ขณะเดียวกัน ความรู้สึกขอบคุณก็ช่วยเสริมสร้างความถ่อมตนให้ลึกยิ่งขึ้น เพราะเข้าใจได้ว่าเราไม่สามารถทำทุกอย่างและควบคุมให้เป็นอย่างที่เราชอบด้วยตัวเองเพียงคนเดียว ซึ่งทั้งสองสิ่งนี้ช่วยให้เรามีสุขภาพจิตที่ดี มองโลกในแค มีมีความมั่นคงทางอารมณ์และ ทำให้มีความพึงพอใจในชีวิตมากขึ้นด้วย

แหล่งที่มาของข้อมูล
https://www.psychologytoday.com/us/blog/clinical-psychology-perspectives/202601/how-to-get-better-sleep

Humility ความถ่อมตน ข้อดีของการไม่ยึดตัวเองเป็นศูนย์กลาง