Cognitive Surrender หรือ ภาวะที่เราหยุดคิด ยอมจำนวนต่อการคิด หรือที่เรียกว่า การยอมจำนนทางความคิดนั่นเอง โดยปัจจุบันเป็นที่พูดถึงอย่างยิ่งในยุคที่เราใช้ AI ในการหาคำตอบ ทำงาน หรือแม้กระทั่งช่วยเราเขียนข้อความหรืออีเมลล์ส่งให้คนอื่น ๆ สุดท้ายแล้วก็เสียความสามารถในการคิดด้วยตนเองโดยไม่รู้ตัว

สาเหตุที่ทำให้เกิด Cognitive Surrender

1.ความสะดวกและรวดเร็วของ AI

AI สามารถสรุปข้อมูล เขียนบทความ วิเคราะห์ข้อมูล หรือสร้างแนวคิดได้ภายในไม่กี่วินาที ทำให้ผู้ใช้มีแนวโน้มข้ามกระบวนการคิดด้วยตนเอง

2. การลดความไม่แน่นอนทางความคิด

มนุษย์มักรู้สึกไม่สบายใจกับภาวะ "ยังไม่รู้คำตอบ" แต่ AI สามารถให้คำตอบได้ทันที ส่งผลให้ผู้ใช้ค่อย ๆ สูญเสียความสามารถในการอยู่กับความไม่แน่นอนและการคิดเชิงลึก

3. การรับรู้ว่า AI คิดแทนได้

เมื่อ AI สร้างเนื้อหาที่มีคุณภาพสูง ผู้ใช้อาจเริ่มเชื่อมั่นในคำตอบของ AI มากกว่ากระบวนการคิดของตนเอง และใช้ AI เป็นผู้ตัดสินแทนการใช้วิจารณญาณส่วนบุคคล

ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น

มีการศึกษาวิจัยโดยให้ผู้เข้าร่วมแบ่งเป็น 3 กลุ่ม เป็นกลุ่มที่ใช้ AI กลุ่มที่ใช้ Search Engine และกลุ่มที่ใช้ความคิดของตัวเองเพียงอย่างเดียว พบว่า

1. ผลการตรวจคลื่นไฟฟ้าสมอง (EEG) พบว่า กลุ่มที่ใช้ AI มีการเชื่อมต่อในสมอง (brain connectivity) ที่สะท้อนถึงการทำงานของสมอง มีต่ำกว่ากลุ่มที่ไม่ใช้ทั้ง 2 กลุ่ม และกลุ่มที่มีมากที่สุดคือกลุ่มที่ใช้ความคิดเพียงอย่างเดียว

2. กลุ่มที่ใช้ AI อธิบายเนื้อหาที่ตนเองเขียนได้ยาก จดจำที่มาไม่ได้ นั่นเพราะข้อมูลนั้นถูกสร้างขึ้นโดย AI แต่ไม่ได้เข้ารหัสเป็นความรู้ในหน่วยความจำระยะยาว

3. ความรู้สึกเป็นเจ้าของผลงานลดลง โดยกลุ่มที่ทำเรียงความด้วย AI นั้นรู้สึกว่าผลงานนั้นเป็นของตนเองน้อยที่สุด ขณะที่กลุ่มที่คิดด้วยตนเองมีความรู้สึกเป็นเจ้าของผลงานมากที่สุด

ในระยาว สมองที่ไม่ได้ผ่านการฝึกฝนใช้งาน อาจส่งผลให้ความคิดสร้างสรรค์และการคิดวิเคราะห์อาจลดลง เมื่อ AI ทำหน้าที่สรุปคำตอบ สร้างแนวคิด ผู้ใช้ไม่ได้ฝึกฝนให้ตนเองอยู่ในช่วง “ยังไม่รู้ ยังไม่เข้าใจ” ทำให้สูญเสียความสามารถในการอดทนรอเพื่อเป้าหมายไปอย่างช้าๆ และมีโอกาสที่ทักษะอย่างการเชื่อมโยงความรู้ การั้งสมมติฐาน และการแก้ไขปัญหารวมถึงการตัดสินใจด้วยตนเองฝ่อลง ซึ่งเป็นกระบวนการสำคัญในการพัฒนาความคิดสร้างสรรค์และวิจารณญาณ

แล้วมนุษย์จะปรับตัวอย่างไร

1. คิดก่อนถาม AI ควรพยายามสร้างคำตอบหรือแนวคิดเบื้องต้นด้วยตนเองก่อน ก่อนไปขอให้ AI ช่วยขยายมุมมอง

2. ใช้ AI เพื่อท้าทายความคิด ไม่ใช่ให้คิดแทน เช่น แทนที่จะถามว่าคำตอบคืออะไร ควรอธิบายความคิดของตัวเองลงไป จากนั้นขอให้ AI ท้าทายแนวคิดของเราเพื่อทำให้เรามองเห็นสิ่งที่อาจมองข้ามไป และกลับมาทบทวนความคิดของตนเอง เช่น ถามว่าจุดอ่อนของแนวคิดนี้คืออะไร มองมุมอื่นได้อย่างไรบ้าง หรือขอข้อสนับสนุนที่ขัดแย้งกับแนวคิดของเรา เป็นต้น

3. อยู่กับความไม่รู้ การคิดเชิงลึกและการทำงานของสมองจะเกิดขึ้นในช่วงที่เรายังไม่พบคำตอบและพยายามคิดหาคำตอบ การอดทนกับความไม่แน่นอนและการพยายามแก้ปัญหาด้วยตนเองเป็นส่วนสำคัญของการสร้างทักษะการคิดอย่างมีวิจารณญาณที่สำคัญ (critical thinking)

4. สร้างผลงานต้นฉบับก่อนใช้ AI ใช้ AI เพื่อช่วยปรับปรุงหรือตรวจสอบเท่านั้น

5. ใช้ AI เพื่อการเรียนรู้เชิงรุก ให้ AI สร้างคำถาม ทดสอบความเข้าใจ อธิบายข้อผิดพลาด หรือจำลองการอภิปรายแทนการขอคำตอบสำเร็จรูปเพียงอย่างเดียว

การพยายามคิดด้วยตัวเองนั้นเป็นเรื่องที่ต้องใช้พลังงานสูง แต่ก็เหมือนกับกล้ามเนื้อที่หากยิ่งออกกำลังกายมากก็ยิ่งแข็งแรงมาก ซึ่งในช่วงเวลาที่ต้องใช้สมองเยอะ ๆ เราจะต้องไม่ปล่อยให้สมองและร่างกายเครียดเกินไป ควรพักผ่อนและหาเวลาผ่อนคลายบ้าง ซึ่งเป็นขั้นตอนสำคัญในการตกผลึกข้อมูล ให้สมองจัดระเบียบข้อมูล ซึ่งนักประสาทวิทยาเรียกกระบวนการนี้ว่า memory consolidation

Serene Waterless Scent Diffuser

เพิ่มความพิเศษให้แก่เวลาพักผ่อนของเราด้วย Waterless Aroma Diffuser รุ่น SERENE เครื่องพ่นน้ำหอมแบบไม่ต้องใช้น้ำ พร้อมไฟกลางคืน เหมาะแก่การพักผ่อนในทุก ๆ วัน เพิ่มกลิ่นหอมให้บ้าน ด้วยการกระจายน้ำหอมในบ้าน ช่วยดับกลิ่น เพิ่มความสุขให้แก่บ้านและความผ่อนคลายให้กับทุกห้องได้ง่าย ๆ

แม้ AI นั้นจะทำให้ชีวิตสะดวกสบายมากขึ้น แต่ก็อาจทำให้ความสามารถทางปัญญาของเราลดลง เพราะเข้ามาทำหน้าที่ในหลายขั้นตอน ผลกระทบที่สำคัญอาจเกิดขึ้นกับความสามารถในการจดจำ ความคิดสร้างสรรค์และการคิดอย่างมีวิจารณญาณได้ ดังนั้น ความท้าทายสำคัญคือ ในขณะที่ชีวิตสะดวกสบายขึ้นนั้น เราจะต้องตระหนักรู้และเลือกใช้เทคโนโลยีอย่างเหมาะสมอย่างไร เพื่อให้เรายังคงเป็นตัวเราในรูปแบบที่เราภูมิใจได้อย่างยั่งยืน แม้ว่าตอนนั้นจะยังไม่ได้คำตอบทุกอย่างที่เราต้องการ

Cognitive Surrender พึ่ง AI มากไปจนสมองอ่อนแอ