ในสังคมยุคใหม่ เราต่างไล่ล่าหาความฝันของตัวเอง พวกเราทุกคนพยายามไขว่คว้าสิ่งที่ตนเองให้คุณค่า ไม่ว่าจะเป็นชื่อเสียง เงินทอง ความรัก ครอบครัว หรือความสำเร็จในแง่มุมอื่น ๆ แต่ไม่ว่าในยุคสมัยใด มนุษย์ล้วนต้องเจอกับความท้าทายในรูปแบบที่ต่างกันไป และความเหงาเองก็เป็นส่วนหนึ่งที่มนุษย์ทุกคนล้วนต้องพบเจอ

จากการศึกษาของ Tyler VanderWeele ผู้อำนวยการ Harvard’s Human Flourishing Program แห่งสถาบัน Institute for Quantitative Social Science ซึ่งได้ทำการศึกษาเกี่ยวกับการแยกตัวจากสังคม (Social Isolation) โดยพบว่าการชาวอเมริกันตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมามีการแยกตัวออกจากสังคมมากขึ้นกว่าเดิม เชื่อมโยงกับผู้คนรอบตัวน้อยลง โดยการศึกษาพบว่า ความเหงา (loneliness) นั้นจะเกิดขึ้นตามมาหลังจากแยกตัวออกจากสังคมอย่างแน่นอน แต่สิ่งที่น่าสนใจคือ บางครั้งยิ่งคนเราเหงา ก็ยิ่งแยกตัวออกจากสังคมมากกว่าเดิม และนั่นก็เป็นเพราะว่า บางคนแม้จะอยู่ท่ามกลางผู้คนมากมาย แต่พวกเขาก็รู้สึกเหงาได้เช่นกัน เพราะรู้สึกว่าไม่มีใครเข้าใจ รัก หรือยอมรับในตัวของพวกเขานั่นเอง

นอกจากนี้ Tyler VanderWeele ยังบอกว่า จากงานวิจัยของเขาพบว่า ผู้สูงอายุที่ต้องเผชิญกับความเหงา ไม่ว่าจะอยู่คนเดียวหรือมีปฏิสัมพันธ์กับผู้คนก็ตาม พวกเขามีโอกาสที่จะเสียชีวิตมากกว่าคนที่ไม่รู้สึกเหงาถึง 40% ซึ่งการศึกษานี้ยังชี้อีกว่า ทั้งการแยกตัวออกจากสังคม การแยกตัวจากสังคม (Social Isolation) และความเหงา (Loneliness) ต่างก็ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุทั้งสิ้น แต่การทำความเข้าใจการแยกตัวจากสังคม แยกออกจากความเหงานั้นมีประโยชน์ตรงที่จะช่วยให้แก้ไขปัญหากับตัวบุคคลได้ตรงจุด เช่นหากปัญหาคือ การแยกตัวออกจากสังคม ก็จะแก้ปัญหาด้วยการหากิจกรรมที่ทำให้กลับมาเชื่อมโยงกับผู้คนได้อีกครั้งเช่น

1. การเข้าชมรมกับคนที่สนใจสิ่งเดียวกัน
2. การทำกิจกรรมจิตอาสา
3. การออกไปพบปะสังสรรค์กับคนใกล้ชิดที่ไว้ใจ
4. หากคุณเป็นผู้ดูแลคนที่แยกตัวออกจากสังคม การแวะเวียนไปเยี่ยมพวกเขาเป็นครั้งคราวแม้จะไม่ได้พูดคุยกันมากนักก็ช่วยได้อย่างมาก

แต่หากปัญหาคือความเหงา ซึ่งเป็นเรื่องทางจิตใจและอารมณ์มากกว่า จะต้องได้รับการดูแลทางอารมณ์ โดยเริ่มแรกต้องยอมรับก่อนว่าความรู้สึกเหงานั้นมีอยู่จริง ไม่ต้องปฏิเสธหรือกำจัด ไม่ต้องพยายามทำตัวเองให้ยุ่งเข้าไว้เพื่อหลบหลีก(Avoid) และทำความเข้าใจว่าความเหงามันคือความรู้สึกปกติที่เกิดขึ้นได้เป็นครั้งคราว แต่ไม่จำเป็นต้องจมดิ่งอยู่กับมัน จากนั้นค่อย ๆ ดูแลตัวเองขณะที่รู้สึกเหงา เช่น

1. สำรวจดูว่าความเหงานั้นเกิดจากความรู้สึกที่ว่าตัวเองแปลกแยกหรือไม่ เช่น ไม่สำเร็จเท่าคนอื่น ไม่สวยเท่าคนอื่น ไม่มีเงินเท่าคนอื่น ไม่มีใครเข้าใจเรา... หากเป็นเช่นนั้นจะต้องหันกลับมาทำงานกับความไม่พึงพอใจในตนเอง และอยู่กับความเป็นจริงมากขึ้น และปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อแก้ไขเรื่องความคิดต่อตนเองต่อไป
2. ฝึกอยู่กับปัจจุบัน บางครั้งความเหงานั้นเกิดขึ้นพร้อมกับความคิดล่องลอยไปในอดีต หรืออนาคต คาดหวังว่าปัจจุบันจุบันจะเป็นแบบอื่นที่ไม่ใช่ตอนนี้ ความรู้สึกนี้แม้ว่าจะได้มาสิ่งที่ต้องการก็จะไม่หายไป ดังนั้นการฝึกตั้งสติ (Mindfulness) จดจ่ออยู่กับปัจจุบัน (Be in the present) จะช่วยได้มาก
3. หากความเหงาเกิดจากการขาดความเชื่อมต่อกับผู้คน (ไม่ว่าจะมีคนอยู่รอบตัวเยอะหรือไม่) ให้ลองโทรศัพท์ นัดเจอ กินข้าว หรือพูดคุยทางใดทางหนึ่งกับคนที่เรารู้สึกเชื่อมโยงด้วย หากไม่มีจริง ๆ อาจจะต้องกลับไปทบทวนว่าความเหงานี้เกิดจากการแยกตัวจากสังคมหรือไม่ และให้เริ่มต้นดูแลตัวเองด้วยการกลับไปพบปะผู้คนอีกครั้ง
4. หากความเหงาของเราเกิดจากการที่เราขาดสิ่งที่คุ้นเคยไป เช่น ต้องอยู่ห่างจากครอบครัว เพื่อน หรือคนรัก เราอาจลองใช้เวลาที่ต้องอยู่คนเดียวนี้โอบกอดตัวเองในปัจจุบัน ทั้งในแง่มุมที่เป็นสุข เศร้าใจ และเหงา จากนั้นปรนนิบัติตัวเองด้วยการดูแลร่างกาย จิตใจ และทำกิจกรรมที่เรารัก การทำแบบนี้ไม่ใช่การลบลืมความเหงา แต่เราตระหนักรู้ว่าความเหงา และความคิดถึงอยู่ตรงนี้ และแม้จะเป็นเช่นนั้นเราก็รักและดูแลตัวเองเป็นอย่างดีได้ พร้อมทั้งพึงตระหนักว่าความรู้สึกทุกแบบจะผ่านพ้นไป ความเหงาเองก็ด้วย

5. หัวเราะให้กับตัวเอง มองบางสิ่งให้เป็นเรื่องตลกบ้าง การหัวเราะกับตัวเอง (อย่างจริงใจและซื่อตรง) ไม่ตำหนิตนเอง จะช่วยให้เราผ่อนคลายความตึงเครียดลงและสดใสมากขึ้นได้ การหัวเราะให้ตัวเองคือการยอมรับว่าเรานั้นอ่อนแอได้ ทำเรื่องน่าอายได้โดยไม่จำเป็นต้องลงโทษตัวเอง โดยผู้เชี่ยวชาญยังแนะนำอีกว่าจะช่วยทำให้เรามีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมกับผู้คนได้ดีขึ้น แต่ทั้งนี้จะต้องไม่ใช่การหัวเราะกลบเกลื่อน หรือหัวเราะเยาะดูถูกตัวเองนะ

แม้งานวิจัยและองค์ความรู้ดังกล่าวมาจากการศึกษาในอเมริกา แต่ปัจจุบันสังคมไทยเอาก็ก้าวเข้าสู่สภาวะที่ความสัมพันธ์สำคัญน้อยลง และความเป็นชุมชนก็น้อยลงสวนทางกับความเป็นเมืองด้วย ที่ Hanky House เราเชื่อว่าความสุขนั้นสัมผัสได้ด้วยหัวใจ ดังนั้นเราจึงส่งเสริมให้ผู้คนหันมาให้ความสำคัญกับหัวใจตัวเอง เราจึงออกแบบผลิตภัณฑ์ช่วยให้คุณสัมผัสความสุขได้ง่ายขึ้น เช่น Hanky House : Heart Healing Collection น้ำมันหอมระเหยที่ออกแบบมาให้เหมาะกับความผ่อนคลาย สร้างพลังใจ ที่สำคัญคือ Cruelty free และยังผลิตจากวัตถุดิบของเกษตรกรไทย เพื่อสังคมและคุณภาพชีวิตที่ดีของคนไทยที่ยั่งยืน หากสนใจสามารถเข้าชมได้ที่ Hanky House: Heart Healing

มนุษย์เราแต่ละคนต้องการปฏิสัมพันธ์กับคนอื่น ๆ ในระดับและจำนวนที่ต่างกันไป ทั้งความสัมพันธ์และการอยู่คนเดียวต่างก็จำเป็นสำหรับคนเราทั้งสิ้น แต่การแยกตัวจากสังคมโดยสิ้นเชิงนั้นส่งผลเสียมากกว่าผลดี นอกจากนี้การมีความสัมพันธ์ที่มีคุณภาพดียังเป็นตัวชี้วัดหนึ่งที่จะกำหนดคุณภาพชีวิตและความอายุยืนยาวของคนเราอีกด้วย แต่ในทางกลับกันหากเราอยู่ในความสัมพันธ์ที่เป็นพิษมาก ๆ เข้า ก็ทำให้เกิดความเหงาได้ อีกทั้งยังทำให้คุณภาพชีวิต สุขภาพจิตและร่างกายแย่ลงอีกด้วย ดังนั้นแล้วสิ่งสำคัญคือการรักษาสมดุลให้ดี หมั่นฝึกการตระหนักรู้ (Awareness) ในตนเอง เพื่อมองให้เข้าใจว่าตอนนี้เรากำลังต้องการอยู่คนเดียว หรือถึงเวลาออกไปรับพลังจากผู้คนที่เรารัก พร้อมทั้งเรียนรู้ที่จะปล่อยคนที่ไม่ดีต่อใจ คำพูดและการกระทำของพวกเขาให้ผ่านออกไปจากชีวิต แม้จะเป็นเรื่องที่ฟังดูยาก แต่ขอให้เชื่อมั่นว่าทุก ๆ วันเราจะแข็งแกร่งขึ้นและจัดการชีวิตเก่งขึ้นทีละนิดไม่ว่าเราจะรู้ตัวหรือไม่ก็ตาม

Hanky House ขอให้ปี 2567 เป็นปีที่ใจดีสำหรับผู้อ่านทุกท่าน และขอให้มีพลังกายพลังใจตลอดปีและตลอดไป

แหล่งอ้างอิง

https://news.harvard.edu/gazette/story/2023/10/how-social-isolation-loneliness-can-shorten-your-life/

https://psychiatry.uchicago.edu/news/17-easy-things-do-when-youre-feeling-lonely
https://www.psychologytoday.com/us/blog/emotional-nourishment/202104/how-laughing-yourself-can-be-good-your-well-being

อยู่คนเดียวอย่างไร ในวันที่รู้สึกเหงา