ปัญหามลภาวะคือสิ่งที่เกิดขึ้นตามมากับการก้าวเข้าสู่ยุคสมัยใหม่ที่ต้องพึ่งพาการผลิตแบบอุตสาหกรรม แม้จะมีความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีสะอาดกันบ้างแล้วแต่กระบวนการผลิตต่าง ๆ ก็ยังคงก่อให้เกิดมลภาวะอยู่ นอกจากนี้ยังมีกระบวนการผลิตที่ยังไม่ได้มีการควบคุมอย่างถูกต้องอยู่อีกมากมายอีกด้วย ยังไม่รวมถึงการลักลอบการปล่อยมลภาวะออกสู่พื้นที่สาธารณะอย่างผิดกฎหมายอีกด้วย

มลภาวะที่พบในสิ่งแวดล้อมปัจจุบันนั้นมีทั้งมลภาวะทางอากาศ การปนเปื้อนโลหะหนัก การปล่อยรังสี ยาฆ่าแมลง มลภาวะทางเสียง เสียง ฯลฯ ซึ่งมลภาวะเหล่านี้ส่งผลกระทบต่อสุขภาพร่างกายของคนเราทั้งทางระบบประสาท ระบบทางเดินหายใจ โรคภูมิแพ้ ก่อให้เกิดมะเร็งและบางครั้งก็นำไปสู่การผิดปกติทางพันธุกรรมของเด็กทารกอีกด้วย

นอกจากทางร่างกายแล้ว มลภาวะในสิ่งแวดล้อมยังส่งผลต่อสุขภาพจิตอีกด้วย โดยมีการศึกษาพบว่าการสัมผัสกับมลภาวะอาจนำไปสู่ปัญหา ซึมเศร้า (depression) วิตกกังวล (anxiety) และโรคทางอารมณ์และจิตเวชอื่น ๆ โดยมลภาวะเหล่านี้ส่งผลต่อสมอง ระบบประสาทส่วนกลาง และยังทำให้เกิดความเครียดต่อร่างกายและจิตใจอีกด้วย

นักวิจัยจากมหาวิทยาลัย Oxford ภาควิชาจิตเวช ได้ทำการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับผลของมลภาวะทางอากาศที่ส่งผลต่อจิตประสาท โดยพบว่ามลภาวะทางอากาศนั้นสามารถนำไปสู่โรคทางจิตเวชได้หลายอย่าง ทั้ง ซึมเศร้า (depression) วิตกกังวล (anxiety) อาการหลงผิดหรือจิตวิกลจริต สภาวะสมองเสื่อม (Dementia) หรือโรคที่เกี่ยวกับข้องความผิดปกติของสมองอื่น ๆ นอกจากนี้ยังพบว่าเด็กและวัยรุ่นที่อยู่ในช่วงวัยของการพัฒนาทางด้านจิตใจและอารมณ์เป็นกลุ่มเสี่ยงที่อาจได้รับผลกระทบจากมลภาวะทางอากาศมากที่สุดเพราะมีความเสี่ยงสูงที่จะมีปัญหาทางด้านสุขภาพจิตได้ในอนาคตหากสัมผัสกับมลภาวะทางอากาศในช่วงวัยเหล่านี้

ในประเทศไทย กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้รายงานว่า มีการพบสารมลพิษที่เกินค่ามาตรฐานในพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศก็คือก๊าซโอโซน ซึ่งพบค่าสูงสุดเขตปริมณฑล และสารมลพิษอีกชนิดที่พบปัญหามากคือ ฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน ไมครอน ที่พบได้เข้มข้นมากที่สุดในจังหวัดสระบุรี กรุงเทพฯ และภาคเหนือตอนบน

ฝุ่น PM 2.5 เอง ก็เป็นหนึ่งในปัญหาที่ทุกคนกำลังตื่นตัวกันอย่างมาก แต่หลายคนก็ละเลยไม่สวมหน้ากากออกนอกบ้านแม้จะมีการแจ้งค่าฝุ่นที่สูงในระดับที่อันตรายก็ตาม โดยฝุ่น PM 2.5 ส่งผลกระทบต่อระบบทางเดินหายใจ และยังซึมผ่านเข้ากระแสเลือด สร้างอันตรายต่ออวัยวะต่าง ๆ ทำให้เกิดโรคหัวใจ ยิ่งไปกว่านั้นยังผ่านเข้าสู่สมองได้อย่างรวดเร็วผ่านเส้นประสาทในโพรงจมูก ทำให้เกิดอาการอักเสบในสมองและโรคทางสมองอื่น ๆ ตามมา เช่นมีงานวิจัยที่พบว่าค่า PM 2.5 ทำให้คนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ที่เป็นปัญหามีเนื้อสมองส่วนสีขาวลดลง โดยพบว่าเนื้อสมองส่วนหน้า ส่วนขมับ และคอร์ปัสแคลโลซุม ได้รับผลกระทบ ดังนั้นจึงแน่นอนว่าปัญหาทางสุขภาพจิตและโรคทางจิตเวชก็เป็นหนึ่งในปัญหาที่ตามมาเหล่านั้นด้วยเช่นกัน ทั้งนี้จะยิ่งอันตรายกว่าสำหรับเด็ก ๆ โดยฝุ่น PM 2.5 ส่งผลต่อความฉลาดทางปัญญาหรือ IQ และมีความเสี่ยงต่อโรคสมาธิสั้นมากขึ้นถึง 70%

สำหรับผู้ไม่มีปัญหาภูมิแพ้ ร่างกายแข็งแรง อาจคิดว่าตนเองไม่ได้รับผลกระทบมาก แต่แท้จริงแล้วมลภาวะเหล่านั้นกำลังทำร้ายระบบต่าง ๆ ในร่างกายของเราอย่างช้า ๆ และระบบประสาทและสมองเองก็ได้รับผลกระทบอยู่เช่นกัน เพียงแต่อาการทางจิตใจนั้นอาจสังเกตได้ยากกว่าได้รับผลกระทบจากมลภาวะอยู่ ดังนั้น จึงควรหมั่นติดตามข่าวสารเกี่ยวกับสภาวะปัญหาทางอากาศอย่างต่อเนื่องโดยเฉพาะหากคุณอาศัยอยู่ในพื้นที่ที่มีปัญหา และควรป้องกันตัวเองตามคำแนะนำ เช่นสวมหน้ากากที่ป้องกันฝุ่นขนาดเล็กได้ หลีกเลี่ยงการสัมผัสหรือรับประทานอาหารที่ปนเปื้อนสารพิษ

นอกจากนี้เราควรดูแลสุขภาพของตัวเองให้แข็งแรงอยู่เสมอ เพราะพื้นฐานที่ดีย่อมทำให้เรามีชัยไปกว่าครึ่ง โดยปฏิบัติตนตามสูตรคลาสสิกอย่างรับประทานอาหารให้ครบถ้วน พักผ่อนอย่างเพียงพอ ออกกำลังกายพอประมาณ ทำกิจกรรมยามว่างให้ผ่อนคลาย จะเลือกทำผักสวนครัวไว้กินเองในบ้านก็ยิ่งดีเพราะทำให้เรามีอาหารที่มีประโยชน์ ปลอดภัยไว้กินในบ้าน แถมยังได้ออกกำลังกายและเพลิดเพลินไปกับการทำสวนอีกด้วย

ส่วนเรื่องการนอน ให้หมอนเพื่อสุขภาพจาก Hanky House ช่วยดูแลสุขภาพการนอนของคุณ โดย Snow Pillow ของเรานั้นมีไส้เจลเมมโมรี่โฟมให้เติมได้ ปรับส่วนสูงให้เหมาะกับคุณได้ ที่สำคัญคือหมดปัญหาหมอนยวบ จับตัวเป็นก้อน ใช้ได้นาน นอนหลับสบาย ปลอกผ้า Cooling Fabric ทำจากใยไผ่ ลดกลิ่นอับ สุขภาพการนอนดี สุขภาพคอบ่าไหล่หายห่วง ผ่านมาตรฐานรับรอง OEKO-TEX ใช้ได้นานและไม่ต้องทิ้งทำลายบ่อย ๆ อีกด้วย เข้าชมสินค้าได้ที่ Hanky House: Snow Pillow

เพราะนอกจากดูแลสุขภาพร่างกาย เรายังควรช่วยกันใส่ใจสิ่งแวดล้อม ลดการใช้วัสดุที่ใช้แล้วทิ้ง เพียงแค่นี้ทั้งสุขภาพกาย ใจ ของเราก็จะสมบูรณ์แข็งแรง และมีโลกที่สดใสให้เราได้อยู่กันไปอีกเนิ่นนาน

แหล่งอ้างอิง

https://www.ox.ac.uk/news/2023-07-06-poor-air-quality-found-affect-mental-health-many-ways

https://www.cambridge.org/core/journals/cns-spectrums/article/abs/environmental-pollution-and-mental-health-a-narrative-review-of-literature/8897C57318452CEF109294F57B66FE18

https://www.pcd.go.th/publication/3525

https://www.bangkokhospital-chiangmai.com/health-and-activities/air-pollution-brains-impact-people/

มลภาวะและสุขภาพจิต