สำหรับพุทธศาสนา ปัญหาสุขภาพทางกายนั้นถือเป็นโรคทางกายได้แก่ การเกิด แก่ เจ็บตาย และปัญหาสุขภาพจิตจัดว่าเป็นโรคทางใจ ซึ่งก็คือความทุกข์นั่นเอง โดยตามหลักศาสนาพุทธนั้นมองว่ามนุษย์เรานั้นย่อมมีอาการป่วยทางใจด้วยกันทั้งสิ้น ยกเว้นพระอรหันต์ผู้ปราศจากกิเลสโดยสิ้นเชิง ซึ่งโรคทางใจเหล่านี้เกิดจากการยึดมั่นถือมั่นในตัวตนของตนเอง(self) และ อัตตา (ego) ซึ่งเป็นการยึดมั่นที่ไม่ถูกต้อง เชื่อว่าสิ่งที่ไม่เที่ยงนั้นเที่ยงตรงแน่นอน ซึ่งจะต้องแก้ไขและจัดการด้วยการเจริญวิปัสสนากรรมฐาน คือการฝึกพัฒนาตนเองให้เข้าใจธรรมชาติของชีวิต ที่ไม่เที่ยงและควบคุมบังคับไม่ได้ และหากฝึกอย่างสม่ำเสมอก็จะทำให้สามารถดำเนินชีวิตได้อย่างถูกต้องและนำไปสู่การพ้นทุกข์ได้ในที่สุด

การฝึกสติ (Mindfulness) เป็นวิธีฝึกตนเองตามหลักของพุทธศาสนาแบบหนึ่งที่ได้รับการพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์แล้วว่าส่งผลดีต่อสุขภาพจิตใจ และร่างกาย โดยหลักการแล้ว การฝึกสติ (Mindfulness) ช่วยทำให้มีภาวะจิตที่สงบ ตื่นรู้อยู่ทุกขณะและตั้งมั่น ส่งผลให้จิตใจเบิกบาน ทำให้ผู้ฝึกปฏิบัติมีสุขภาพจิตที่ดีอย่างยั่งยืน โดย การฝึกสติ (Mindfulness) คือการมุ่งใส่ใจ จดจ่อไปที่ปัจจุบันขณะ จากขณะหนึ่งไปยังอีกขณะหนึ่งอย่างต่อเนื่อง โดยรับรู้สิ่งที่เกิดขึ้นผ่านประสาทสัมผัสของเราโดยไม่ประเมิน วิเคราะห์ และตัดสิน ซึ่งถือเป็นการยอมรับต่อปรากฏการณ์ตรงหน้าอย่างไม่มีเงื่อนไข โดยสามารถจำแนกได้เป็น การรับรู้ได้ดังนี้

1. การสังเกตปรากฏการณ์ เช่น เสียง สัมผัส กลิ่น ความคิดที่แล่นเข้ามาในหัว

2. การบรรยาย การระบุสิ่งที่เกิดขึ้นโดยไม่ตัดสิน และให้ความสนใจต่อกระบวนการทำงานของจิตของเรา หากพบว่ามีการตัดสินและคาดเดาหรือตีความ ก็ให้รับรู้ว่ากำลังตัดสิน คาดเดา หรือตีความและเปลี่ยนวิธีการบรรยาย

3. การแสดงออกด้วยการตระหนักรู้ เช่นการทำกิจกรรมหรือมีปฏิสัมพันธ์กับผู้คนโดยที่ตระหนักรู้ต่อตนเอง (self-awareness) ไม่ว่อกแว่กไปกับสิ่งอื่น ไม่ตอบสนองต่อเหตุการณ์โดยอัตโนมัติและขาดสติ หรือความตระหนักรู้้
4. การยอมรับต่อสิ่งที่เกิดขึ้น โดยไม่ตัดสิน ไม่ประเมิน ไม่จำแนก อยู่กับความเป็นจริงโดยไม่หลักหนี หลบหนี หรือพยายามเปลี่ยนแปลง

ปัจจุบันมีการนำการฝึกสติเข้ามาใช้ในการบำบัดโรคทางจิตเวชเช่น Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR), แนวคิดการบำบัดแบบ Mindfulness-Based Cognitive Theory (MBCT), แนวคิดการบำบัดแบบ Acceptance and Commitment Therapy (ACT), แนวคิดการบำบัดแบบ Dialectical Behavioral Therapy (DBT) เป็นต้น

การฝึกสติสามารถทำได้หลายแบบ โดยเราสามารถฝึกเองได้ผ่านกิจกรรมที่บ้าน เช่น การนั่งสมาธิ โยคะ ทำงานศิลปะ ฝึกสติผ่านการทำงานฝีมือ รำไทเก๊ก (Ti Chi) ซึ่งทุกท่านสามารถจัดบรรยากาศในพื้นที่ของตนเองให้สงบ ผ่อนคลาย และสามารถเพิ่มบรรยากาศที่แสนสงบและผ่อนคลายให้มากขึ้นได้ด้วยการใช้เครื่องหอมอโรมาจาก Hanky House ซึ่ง เครื่องพ่นอโรม่า Zen Aroma Diffuser และน้ำมันหอมระเหยกลิ่นที่คุณชอบก็เป็นทางเลือกที่ดีอย่างยิ่งที่จะช่วยให้คุณมีวันเวลาดี ๆ ในบ้านของคุณเอง มีระบบ Air Pump ไม่ต้องเติมน้ำ ดีไซน์เรียบง่ายสวยงาม จัดวางเข้ากับบ้านได้ทุกรูปแบบ โดยสามารถเข้าชมสินค้าได้ที่ Hanky House : Zen

สำหรับคนไทยที่เป็นชาวพุทธส่วนใหญ่นั้น เรามักถูกสอนให้ใช้หลักการทางพุทธศาสนาตามแนวทางของพระพุทธเจ้าเข้ามาเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตกันอยู่ตั้งแต่เด็ก แม้ว่าสำหรับผู้ที่มีอาการป่วยทางจิตเวชนั้นจะอาศัยแนวทาง ปรัชญา หลักคำสอนและการฝึกปฏิบัติตามแนวทางของศาสนาพุทธอย่างเดียวไม่ได้ แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าสำหรับผู้ที่มีอาการป่วยทางจิตเวชที่ไม่มีอาการทางประสาท การฝึกปฏิบัติและยึดถือตามแนวทางคำสอนของพระพุทธเจ้าร่วมกับการรักษากับจิตแพทย์แล้ว ช่วยทำให้พวกเขาปรับตัวและใช้ชีวิตอย่างเป็นปกติสุขได้ดีขึ้น เช่น การฝึกฝนตนเองตามแนวทาง “ไตรสิกขา” จะช่วยให้จิตอยู่ด้วยปัญญา เข้าใจในเหตุผล และไม่ถูกกระทบด้วยอารมณ์ที่พันธนาการ เป็นต้น ทั้งนี้ไม่ควรหยุดยาหรือการรักษากับแพทย์ด้วยตนเองแม้ว่าคุณจะฝึกปฏิบัติจนจัดการอารมณ์และชีวิตของตนเองได้แล้วก็ตาม

แหล่งอ้างอิง

https://www.thaihealthreport.com/th/articles_detail.php?id=168

https://psychiatry.or.th/JOURNAL/53-3/01-Chamlong.pdf

https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jmbr/article/view/252138

https://www.psy.chula.ac.th/th/feature-articles/mindfulness

การดูแลสุขภาพจิตตามแบบพุทธศาสนา